Bút màu, bút sáp hay chì màu: chọn cho bé theo từng độ tuổi

Tô màu là một trong những hoạt động đầu tiên giúp trẻ làm quen với việc cầm nắm dụng cụ, và cũng là bước chuẩn bị quan trọng trước khi cầm bút viết chữ. Nhưng đứng trước kệ hàng với bút sáp, bút lông, chì màu, sáp dầu, bút dạ nước, phụ huynh rất dễ phân vân. Mua loại đắt nhất chưa chắc đã phù hợp. Một hộp chì màu cao cấp đưa cho bé hai tuổi sẽ gãy ngòi sau vài phút, còn một hộp bút sáp to bản đưa cho học sinh lớp ba lại khiến con không tô được chi tiết nhỏ.

Điều quan trọng là chọn theo khả năng cầm nắm của bàn tay trẻ ở từng độ tuổi. Bài viết này đi qua từng giai đoạn, kèm lưu ý về an toàn và cách giữ màu dùng được lâu.

Hiểu nhanh ba nhóm dụng cụ tô màu

• Bút sáp: làm từ sáp trộn màu, thân to, không cần gọt. Tô được trên nhiều bề mặt, khó gãy nếu là loại thân dày. Màu thường không phủ kín đều như các loại khác.
• Bút lông màu hay bút dạ màu: mực nước, màu tươi rực rỡ, tô nhanh và nhẹ tay. Dễ khô mực nếu quên đậy nắp, và dễ thấm qua giấy mỏng.
• Chì màu: ruột màu bọc gỗ như bút chì, cần gọt. Tô được nét mảnh, tô chồng lớp, pha màu nhẹ. Đòi hỏi bàn tay kiểm soát lực tốt hơn.

Ngoài ra còn có sáp dầu với màu đậm, béo và pha trộn được, cùng màu nước dành cho trẻ lớn hơn. Hai loại này thường phù hợp từ lứa mẫu giáo lớn trở lên.

Từ 1 đến 3 tuổi: bút sáp thân to, an toàn là trên hết

Ở giai đoạn này, bé cầm bút bằng cả nắm tay chứ chưa dùng các ngón. Bé chưa tô theo hình mà chủ yếu vẽ nguệch ngoạc, khám phá chuyện đưa tay thì có vệt màu xuất hiện. Dụng cụ phù hợp nhất là bút sáp thân to, đường kính từ 1,5cm trở lên, hoặc dạng khối tròn, dạng củ cà rốt vừa lòng bàn tay.

Tiêu chí chọn:

• Ghi rõ không độc hại và dành cho trẻ nhỏ trên bao bì. Trẻ ở tuổi này gần như chắc chắn sẽ đưa bút lên miệng ít nhất vài lần.
• Thân dày, khó gãy: bé ấn rất mạnh khi tô, bút mảnh sẽ gãy vụn.
• Kích thước đủ lớn để không nuốt được, không có nắp nhỏ rời ra.
• Dễ lau chùi khỏi tường, sàn, bàn. Nhiều loại sáp cho trẻ nhỏ ghi rõ lau được bằng khăn ẩm.
• Chỉ cần 6 đến 12 màu cơ bản: đỏ, vàng, xanh lá, xanh dương, cam, tím, nâu, đen là đủ.

Nên cho bé tô trên tờ giấy khổ lớn như A3 hoặc giấy cuộn dán cố định xuống bàn, vì bé chưa kiểm soát được phạm vi. Luôn ngồi cạnh khi bé dùng bút màu.

Từ 3 đến 6 tuổi: bút lông màu và bút sáp thân vừa

Lứa mẫu giáo bắt đầu chuyển sang cầm bút bằng các ngón tay, và muốn tô màu vào trong hình. Đây là giai đoạn trẻ thích màu rực rỡ và tô nhanh, nên bút lông màu mực nước rất được ưa chuộng. Bút sáp thân vừa, dạng vặn không cần gọt cũng là lựa chọn tốt.

Khi chọn bút lông màu cho trẻ mẫu giáo, nên để ý:

• Mực nước giặt được: dính vào quần áo, tay chân thì rửa sạch bằng nước và xà phòng.
• Đầu bút tròn, to và được gắn chắc: trẻ hay ấn mạnh làm đầu bút lún vào trong thân.
• Nắp có lỗ thông khí: chi tiết an toàn phòng trường hợp trẻ ngậm nắp bút.
• Hộp 12 đến 24 màu là đủ, chưa cần hộp lớn hơn.

Cuối giai đoạn này, khoảng 5 đến 6 tuổi, có thể giới thiệu chì màu thân to, loại dành riêng cho trẻ nhỏ. Thân chì to, thường là tam giác, giúp trẻ tập đặt ba ngón đúng vị trí, chuẩn bị cho việc cầm bút viết khi vào lớp 1.

Từ 6 đến 10 tuổi: chì màu là trọng tâm

Khi vào tiểu học, trẻ đã cầm bút bằng ba ngón và kiểm soát lực tốt hơn. Các bài vẽ trong môn Mỹ thuật cũng đòi hỏi tô chi tiết và tô đều màu. Chì màu trở thành dụng cụ chính, bên cạnh bút lông màu cho những mảng lớn.

Chọn chì màu cho học sinh tiểu học

• Ruột mềm, lên màu đậm: ruột quá cứng khiến trẻ phải ấn mạnh, vừa mỏi tay vừa dễ rách giấy.
• Ruột chắc, ít gãy khi gọt: chì kém thường gãy ruột bên trong thân gỗ, gọt mãi không ra ngòi.
• Hộp 24 màu: đủ cho phần lớn bài vẽ ở trường, có thêm các sắc độ nâu, hồng, xám.
• Kèm một gọt chì tốt: gọt kém làm gãy ngòi liên tục và khiến trẻ nản.

Một số dòng chì màu có thể dùng như màu nước, tô xong quét cọ ướt lên thì màu loang ra. Đây là lựa chọn thú vị cho trẻ thích vẽ, giúp làm quen với kỹ thuật màu nước mà không cần mua bộ riêng.

Trên 10 tuổi: mở rộng theo sở thích

Với trẻ lớn đã thật sự yêu thích vẽ, lúc này mới đáng đầu tư hộp màu lớn hơn như chì màu 48 màu, bút lông màu hai đầu, hoặc màu nước dạng tuýp. Hãy để con tự chọn theo phong cách mình thích: có bạn thích tô chì màu tỉ mỉ, có bạn thích mảng màu nước loang, có bạn thích vẽ truyện tranh bằng bút lông. Mua theo sở thích thật của con sẽ đáng tiền hơn mua trọn bộ mọi thứ.

Đừng quên giấy: màu tốt trên giấy sai cũng thành hỏng

Nhiều phụ huynh đầu tư hộp màu khá tốt rồi cho con tô trên giấy in A4 mỏng, và thắc mắc sao tranh của con cứ nhăn nhúm, rách hay loang lổ. Mỗi loại màu cần một loại giấy tương ứng. Bút sáp và chì màu cần giấy có bề mặt hơi nhám để màu bám vào, giấy quá trơn thì màu trượt đi, tô mãi không đậm. Bút lông màu mực nước cần giấy dày vừa phải, từ khoảng 120gsm trở lên, để mực không thấm sang mặt sau. Màu nước thì bắt buộc phải có giấy chuyên dụng dày, từ 180gsm trở lên, nếu không giấy sẽ cong vênh ngay khi quét nước.

Với trẻ nhỏ, một tập giấy vẽ khổ A4 hoặc A3 định lượng trung bình là đủ dùng cho cả bút sáp lẫn bút lông. Với trẻ tiểu học bắt đầu thử màu nước, nên mua riêng một tập giấy dày. Chi phí thêm không nhiều, nhưng con sẽ thấy tranh mình đẹp hơn hẳn và có hứng thú vẽ tiếp.

Lưu ý an toàn và bảo quản

Dù ở độ tuổi nào, hãy ưu tiên sản phẩm có nhãn phụ tiếng Việt rõ ràng, ghi thành phần, độ tuổi sử dụng và nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu. Tránh các loại bút màu không nhãn mác, có mùi hắc hoặc màu bạc, nhũ lấp lánh dành cho trẻ quá nhỏ.

Về bảo quản, bút lông màu phải đậy nắp ngay sau khi dùng và cất nằm ngang để mực phân bố đều. Bút sáp để xa nguồn nhiệt, tránh để trong ô tô ngoài nắng vì sẽ chảy mềm. Chì màu không nên làm rơi xuống sàn, vì ruột màu bên trong có thể gãy dù vỏ gỗ nhìn vẫn nguyên, đến lúc gọt mới phát hiện.

Tại Văn Phòng Phẩm Thành Công, khu đồ dùng mỹ thuật cho trẻ có đủ bút sáp, bút lông, chì màu và giấy vẽ các cỡ, kèm giấy thử để phụ huynh và bé tô thử trước khi mua. Hàng chính hãng, đổi trả trong 7 ngày nếu lỗi do nhà sản xuất, và đơn online từ 300.000đ được miễn phí vận chuyển.